شريف مرتضى ، علم الهدى درگذشتهء 436 قاضى ابو الفتح كراچكى « 449 ابو العباس نجاشى « 450 شيخ الطّائفهء طوسى « 460 پدر شيخ مفيد ، معروف بود به « معلم » ، از اين‌رو ، شيخ مفيد را « ابن المعلم » نيز مىگفتند . [ 1 ] و او خود ، معلم امت بود ، بزرگ معلمان بود ، و معلم بزرگان [ 2 ] . و از آنجا كه تعاليم و مناظرات او ، همه از دانشى بيكران و روحى قهار و مسلط بر نواميس علم و تعليم و تفهيم برخاسته بود ، و سودمند و مفيد بود ، او را در تاريخ علم اسلام ، « مفيد » لقب دادند . . . آرى ، غرور آفتاب ، گستردگى دشت ، لطافت نسيمها ، صفاى رودها ، زلال مهتاب شبهاى صاف عكبرا ، و خروش دامنگستر دجله ، همه و همه ، در جان او جارى گشت . و خردمنديى كه خاصيت مردم آن سامان بود [ 3 ] ، در وجود او به اوج رسيد . تمدن بزرگ بغداد و تلاطم نشاطزاى رود بزرگ ، در روح او ، اثرى شگرف گذاشت . او از آباديى ، در خاور اروند ، به سوى اجتماعى پهناور روى آورد ، و همواره ، با ياد دميدن آفتاب بر پيكر خروشان دجله ، با خود مىانديشيد كه بايد او خود از اين رود خروشنده‌تر ، مفيدتر و سيراب كننده‌تر باشد . بايد رودى باشد كه به دشتهاى

--> [ 1 ] . « فلاسفة الشيعة » ديده شود . [ 2 ] . « شرح عقائد الصدوق » ، مقدمه . [ 3 ] . اشاره است به آنچه جغرافيا نويسان قديم گفته‌اند : « خردمندترين مردمان ، هفت جايند : عكبرا و . . . » ، « البلدان » - ابن فقيه / 210 .